Το φετινό νόμπελ λογοτεχνίας

[Athina]

Φέτος, το Νόμπελ Λογοτεχνίας δόθηκε στη γνωστή για τη δράση της κατά του καθεστώτος Τσαουσέσκου, Χέρτα Μίλερ, ενώ παραμερίστηκαν άλλοι επικρατέστεροι υποψήφιοι• και για άλλη μια φορά άνοιξε συζήτηση για τις πολιτικές σκοπιμότητες που κρύβονται πίσω από τη συγκεκριμένη επιλογή. Πράγματι, στην ιστορία του θεσμού πολλές φορές έχουν τιμηθεί ελάσσονες λογοτέχνες, που χάθηκαν στην αφάνεια ή έμειναν γνωστοί για τη δράση τους σε άλλους τομείς. Αντιθέτως, υπάρχουν πολλοί μεγάλοι λογοτέχνες που ουδέποτε τιμήθηκαν. Από την άλλη πλευρά, αν δεν υπήρχαν τα Νόμπελ, ίσως αγνοούσαμε πολλούς αξιόλογους λογοτέχνες.
Ο Σαρτρ, θεωρώντας την επιλογή του πολιτική, αρνήθηκε το βραβείο ιδία βουλήσει• και ενδεχομένως ορθώς έπραξε. Ωστόσο, και η άρνησή του αυτή ήταν μια πράξη πολιτική. Από την άλλη πλευρά, ο Ντάριο Φο –μια άλλη απονομή πολυσυζητημένη ως πολιτική– παρέλαβε το βραβείο, αποδεχόμενος για τον εαυτό του το ρόλο του «γελωτοποιού», αλλά διέθεσε το χρηματικό έπαθλο που το συνόδευε στον αγώνα για την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων. Και αυτή με τη σειρά της ήταν μια πράξη πολιτική.
Τα βραβεία Νόμπελ είναι ένας θεσμός, και μάλιστα παγκόσμιος. Η Σουηδική Ακαδημία επιλέγει και προβάλλει τους λογοτέχνες που αυτή θεωρεί αξιότερους. Και αυτό από μόνο του είναι άσκηση πολιτικής με την ευρεία έννοια. Επομένως, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι πίσω από τις κατά καιρούς επιλογές ίσως υπάρχουν και πολιτικά κίνητρα.
Ας μην ξεχνάμε ότι δεν είναι η θεσμική καταξίωση της εποχής του που καθιστά ένα λογοτέχνη μεγάλο. Πολλοί μεγάλοι λογοτέχνες δεν καταξιώθηκαν στην εποχή τους, χωρίς αυτό να σημαίνει και ότι όλοι όσοι καταξιώθηκαν ήταν ανάξιοι λόγου. Τώρα απομένει στη Χέρτα Μίλερ να αποδείξει ότι άξιζε την τιμή που της έγινε και στο χρόνο να κρίνει την αξία της.